શું તમારે ETP જોઈએ? ગુજરાતમાં GPCB મંજૂરી, સરળ ભાષામાં

જો તમારી ફેક્ટરીની પ્રોસેસમાંથી ગંદું પાણી નીકળતું હોય, તો વહેલો કે મોડો આ પ્રશ્ન આવે જ: શું આપણે એફ્લુઅન્ટ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ (ETP) જોઈએ? ગુજરાતમાં તેનો જવાબ સામાન્ય રીતે ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB) ની તમારી મંજૂરી નક્કી કરે છે. આ લેખ સમજાવે છે કે આ મંજૂરીઓ કેવી રીતે કામ કરે છે અને ETP ક્યાં બંધબેસે છે.

આ એક વ્યવહારુ માર્ગદર્શન છે, કાનૂની સલાહ નથી. તમારા યુનિટને તો તમારી મંજૂરીની શરતો અને GPCB ની હાલની જરૂરિયાતો જ લાગુ પડે.

મંજૂરી કેમ મહત્ત્વની છે

જળ (પ્રદૂષણ નિવારણ અને નિયંત્રણ) અધિનિયમ, 1974 હેઠળ, જે ઉદ્યોગ ઔદ્યોગિક ગંદું પાણી છોડે છે, તેણે રાજ્ય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડની મંજૂરી લેવી પડે. ગુજરાતમાં એ બોર્ડ GPCB છે. મંજૂરીમાં તમારે પાળવાની શરતો લખેલી હોય છે, જેમાં છોડવામાં આવતા પાણીની ગુણવત્તા પણ આવે છે.

મોટા ભાગનાં યુનિટ આ શરતો ETP વડે પાળે છે. ETP ગંદા પાણીને એટલું શુદ્ધ કરે છે કે તમારી સાઇટમાંથી બહાર જતું પાણી મંજૂરીની મર્યાદામાં રહે, અથવા ફરી વાપરી શકાય તેટલું ચોખ્ખું બને.

બે મંજૂરીઓ

સ્થાપનાની મંજૂરી (Consent to Establish, CTE). નવું યુનિટ શરૂ કરતાં કે ચાલુ યુનિટનું વિસ્તરણ કરતાં પહેલાં આ જોઈએ. અરજીમાં તમારી પ્રોસેસ, કેટલું ગંદું પાણી નીકળશે, અને તેને કેવી રીતે ટ્રીટ કરશો તે લખવું પડે. ETP નું આયોજન આ જ તબક્કે કરવું જોઈએ, ફેક્ટરી બની જાય પછી નહીં.

સંયુક્ત મંજૂરી અને અધિકૃતતા (Consolidated Consent and Authorisation, CC&A). ગુજરાતમાં, આ સંચાલનની મંજૂરી છે. તે ઉત્પાદન શરૂ થાય તે પહેલાં મળે છે, અને તેમાં પાણી અને હવાની મંજૂરીઓ, તેમજ જોખમી કચરા માટેની અધિકૃતતા, એક જ દસ્તાવેજમાં આવી જાય છે. તેની એક મુદત હોય છે અને તે રિન્યૂ કરાવવી પડે છે.

પ્રક્રિયા કેટલી કડક હશે, તે તમારા ઉદ્યોગની કેટેગરી પર આધાર રાખે છે. ઉદ્યોગો કેટલું પ્રદૂષણ કરે છે તે મુજબ રેડ, ઓરેન્જ, ગ્રીન કે વ્હાઇટ કેટેગરીમાં મુકાય છે. રેડ કેટેગરીના ઉદ્યોગોની સૌથી વધુ ચકાસણી થાય છે; વ્હાઇટ કેટેગરીના ઉદ્યોગોને મંજૂરીમાંથી મુક્તિ છે.

તમારા ગંદા પાણીએ શું પાળવાનું છે

તમારી સાઇટની મર્યાદા તમારી મંજૂરી નક્કી કરે છે. તે મર્યાદા એ વાત પર આધાર રાખે છે કે શુદ્ધ કરેલું પાણી ક્યાં જાય છે: નદી કે નાળામાં, જમીન પર, ગટરમાં, કે કોમન એફ્લુઅન્ટ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ (CETP) માં, જેનાં પોતાનાં આવકનાં ધોરણો હોય છે.

સંદર્ભ માટે, જમીન પરના જળસ્ત્રોતમાં નિકાલ માટેનાં સામાન્ય ધોરણોમાં આ આવે છે:

• pH: 5.5 થી 9.0
• સસ્પેન્ડેડ સોલિડ્સ: 100 mg/L કે તેથી ઓછા
• BOD (3 દિવસ, 27°C): 30 mg/L કે તેથી ઓછો
• COD: 250 mg/L કે તેથી ઓછો
• તેલ અને ગ્રીસ: 10 mg/L કે તેથી ઓછું

તમારી મંજૂરી આનાથી વધુ કડક હોઈ શકે, અને તમારા ઉદ્યોગને લગતા બીજા પેરામીટર પણ ઉમેરી શકે. કેટલીક મંજૂરીઓમાં ઝીરો લિક્વિડ ડિસ્ચાર્જ (ZLD) ફરજિયાત હોય છે, જ્યાં સાઇટની બહાર જરાય ગંદું પાણી જતું નથી અને શુદ્ધ કરેલું પાણી ફરી વપરાય છે.

ETP કેવી રીતે ડિઝાઇન થાય છે

ETP તમારા ગંદા પાણીને ધ્યાનમાં રાખીને ડિઝાઇન થાય છે, એટલે પહેલું પગલું છે તેને બરાબર ઓળખવું: થોડા દિવસ સુધી નમૂના લો, તેનું પ્રમાણ અને તે કેટલું બદલાય છે તે માપો, અને BOD, COD, સસ્પેન્ડેડ સોલિડ્સ, TDS, pH, તેલ અને ગ્રીસ, તેમજ તમારી પ્રોસેસને લગતી બીજી વસ્તુઓ ચકાસો.

ત્યાર પછી, એક સામાન્ય ETP માં આટલું હોય છે:

1. સ્ક્રીનિંગ અને ઇક્વલાઇઝેશન, જે ઘન કચરો દૂર કરે અને દિવસભર ગંદા પાણીનો પ્રવાહ અને તીવ્રતા સરખાં કરે.
2. પ્રાઇમરી ટ્રીટમેન્ટ: કેમિકલ ડોઝિંગ અને ક્લેરિફાયર, જે સસ્પેન્ડેડ સોલિડ્સ, રંગ અને થોડાં પ્રદૂષકો દૂર કરે.
3. બાયોલોજિકલ ટ્રીટમેન્ટ, જ્યાં સૂક્ષ્મજીવો ઓર્ગેનિક ભાર (BOD અને COD) ને તોડે છે, એક્ટિવેટેડ સ્લજ કે MBBR જેવી સિસ્ટમમાં.
4. સેકન્ડરી ક્લેરિફાયર, જે બાયોમાસને શુદ્ધ પાણીથી અલગ કરે.
5. ટર્શરી ટ્રીટમેન્ટ, જેમ કે રેતી અને કાર્બન ફિલ્ટર, જે નિકાલ કે પુનઃઉપયોગ માટે પાણીને વધુ ચોખ્ખું કરે.

ક્લેરિફાયરમાંથી નીકળતો સ્લજ ઘટ્ટ કરીને તેમાંથી પાણી કાઢવામાં આવે છે. ઘણા ઉદ્યોગોનો ETP સ્લજ જોખમી કચરો ગણાય છે, અને તેને તમારી અધિકૃતતા મુજબ સંગ્રહ, હેન્ડલિંગ અને નિકાલ માટે મોકલવો પડે છે.

નિયમોનું પાલન ચાલુ રાખવું

CC&A મળી જાય એ શરૂઆત છે, અંત નહીં. પાલન ચાલુ રાખવા:

• ફેક્ટરી ચાલે તે દરેક દિવસે ETP ચલાવો, તાલીમ પામેલા ઓપરેટર અને લોગબુક સાથે.
• મંજૂરીમાં લખ્યા મુજબ નિયમિત રીતે શુદ્ધ કરેલું પાણી ચકાસો, અને રેકોર્ડ સાચવો.
• પ્લાન્ટની જાળવણી કરો, જેથી તેનું પ્રદર્શન ધીમે ધીમે બગડે નહીં.
• મંજૂરી માગે તે રિટર્ન અને રિપોર્ટ જમા કરાવો.
• CC&A ની મુદત પૂરી થાય તેના ઘણા પહેલાં રિન્યૂ માટે અરજી કરો.

ભારે પ્રદૂષણવાળી કેટેગરીનાં મોટાં યુનિટને ઓનલાઇન સતત મોનિટરિંગ ની પણ જરૂર પડી શકે, જેનાં પરિણામ સીધાં પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડને જાય છે.

ક્યાંથી શરૂઆત કરવી

જો તમે નવું યુનિટ કે વિસ્તરણ વિચારી રહ્યા હો, તો સ્થાપનાની મંજૂરી (CTE) ના તબક્કે જ ETP ને આયોજનમાં સામેલ કરો. જો તમારો હાલનો ETP મર્યાદા પાળવામાં તકલીફ અનુભવતો હોય, તો તમારા ગંદા પાણીની નવેસરથી તપાસથી શરૂઆત કરો: પ્રોસેસ બદલાય છે, અને ગઈકાલના ગંદા પાણી માટે બનેલો ETP આજના પાણી માટે કદાચ યોગ્ય ન હોય.

તમારા ગંદા પાણીનો રિપોર્ટ, રોજનું પ્રમાણ અને તમારી મંજૂરીની મર્યાદા મોકલો, અને અમે તેને પાળી શકે તેવો એફ્લુઅન્ટ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ ડિઝાઇન કરીશું.